Περίληψη

Διοξίνες: τι είναι

Βιολογικές επιδράσεις

Τοξικότητα

Στα τρόφιμα

Ανθεκτικότητα

Σκόπιμη χρήση

Καύση απορριμμάτων

Ο έλεγχος

Η θέση του Βόλου

Ένα συμπέρασμα...

Παραπομπές

Τοξικότητα



Η τοξικότητα των διοξινών




Οι διοξίνες μαζί με τα φουράνια και τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs) είναι οι πιο τοξικές χημικές ουσίες που έχει δημιουργήσει ο άνθρωπος και οι πιο επικίνδυνες για όλους τους ζωικούς οργανισμούς. Η κύρια πηγή έκλυσης διοξινών είναι τα καιόμενα απορρίμματα. Η πλέον επικίνδυνη ένωση της οικογένειας είναι η 2,3,7,8-τετραχλωροδιβενζο-p-διοξίνη (TCDD). Η διοξίνη παράγεται όπου υπάρχει ταυτόχρονη παρουσία οργανικού άνθρακα (C) και οργανικού χλωρίου (Cl) σε έντονες χημικές διεργασίες. Λέγεται ότι ο Θεός έδωσε στον Διάβολο το δικαίωμα να δημιουργήσει ένα χημικό στοιχείο, και αυτός έκανε το χλώριο. Από την παραγωγή χλωρίου και χλωριωμένων πλαστικών (PVC) μέχρι την όποια καύση αποβλήτων που περιέχουν χλωροπαράγωγα, παράγονται διοξίνες.

Oι διοξίνες και τα PCB ανήκουν στην κατηγορία των ανθεκτικών ή έμμονων οργανικών ρύπων (Persistent Organic Pollutants, POPs), οι οποίοι δύσκολα υπόκεινται σε χημική και βιολογική διάσπαση, με αποτέλεσμα να παραμένουν στο περιβάλλον και να συσσωρεύονται στην τροφική αλυσίδα ζώων και ανθρώπων. Διοξίνες και PCB εντάσσονται στην κακόφημη "βρώμικη δωδεκάδα" (dirty dozen).

Σε μελέτη της ΕΡΑ των ΗΠΑ το 1995 (US EPA, Re-Evaluating Dioxin, 1995), η διοξίνη του τσιγάρου χαρακτηρίστηκε ως "understudied" και "ανθρωπογενής δηλ. ουσία η οποία δεν υπάρχει στη φύση". Αποδείχθηκε όμως ότι σε κάθε διαδικασία καύσης, από τις πυρκαγιές μέχρι τον καπνό του τσιγάρου, εκλύεται διοξίνη.

Οι διοξίνες σε απειροελάχιστες συγκεντρώσεις δρουν τοξικά σε δοσολογίες της τάξης μερικών τρισεκατομμυριοστών του γραμμαρίου (picogram).

images\2-1.png
gram/1000 = milligram, /1000 = microgram, /1000 = nanogram, /1000 = picogram

Οι συγκεντρώσεις αυτές είναι τόσο μικρές που μπορούμε μεν να τις περιγράψουμε με μαθηματικό τρόπο, αλλά το μυαλό μας δεν μπορεί να τις συλλάβει. 1 picogram προκύπτει εάν διαιρέσουμε το γραμμάριο σε ένα εκατομμύριο μέρη και αυτό πάλι σε ένα εκατομμύριο μέρη. 1 picogram σημαίνει ότι μία σταγόνα νερού διαλύεται σε 20 πισίνες ολυμπιακών διαστάσεων.

images\2-2.png

Το πλέον σοβαρό πρόβλημα που έχουμε με τις διοξίνες αφορά τη διατροφή μας. Στην Ευρώπη έχουν ξεσπάσει διατροφικά σκάνδαλα που αφορούσαν κρέατα, ψάρια, αυγά και κοτόπουλα. Τα προβλήματα αυτά πάντα αφορούν βιομηχανοποιημένα τρόφιμα. Οι διοξίνες αυτές προκύπτουν:
-πρωτογενώς από τα αγροχημικά που μένουν στα πρωτογενή τρόφιμα φυτικής προέλευσης (λιπάσματα, φυτοφάρμακα),
-δευτερογενώς από χημικές διεργασίες στη βιομηχανική επεξεργασία των τροφίμων.

Όπου υπάρχει χημική δραστηριότητα σε παρουσία οργανικού άνθρακα και χλωρίου, δυνητικώς εμφανίζεται το πρόβλημα των διοξινών. Το πρώτο ευρωπαϊκό σκάνδαλο με διοξίνες εμφανίστηκε σε αγελάδες που βοσκούσαν κοντά σε βιομηχανικές περιοχές. Υπάρχουν επίσης και οι περιπτώσεις βιομηχανικών ατυχημάτων (π.χ. Σεβέζο, 10 Ιουλίου 1976), όπως και χημικών αλλοιώσεων σε περιπτώσεις διατροφικών σκανδάλων (π.χ. στο Βέλγιο).

Οι διοξίνες έχουν επανειλημμένα χαρακτηριστεί από επιστήμονες ευθέως ως οι πλέον επικίνδυνες χημικές ουσίες στο περιβάλλον και ως οι ουσίες που απειλούν να φέρουν στα όριά του τον τεχνολογικό πολιτισμό.

Οι επιστήμονες επανειλημμένα έχουν θέσει (όπως η δική μας Πολυξένη Νικολοπούλου-Σταμάτη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών) ότι για τις διοξίνες δεν πρέπει να γίνει αποδεκτή η λογική των επιτρεπόμενων ορίων. Δηλ. λόγω της εξαιρετικής τοξικότητας σε απειροελάχιστες συγκεντρώσεις, κανένα όριο δεν πρέπει να γίνεται αποδεκτό, αλλά πρέπει να επιδιώκεται η μηδενική παρουσία και στο περιβάλλον και στην τροφική αλυσίδα. Οι μετρήσεις πρέπει να στοχεύουν στην παρακολούθηση των μειωτικών τάσεων στις συγκεντρώσεις στα τρόφιμα και όχι στη νομιμοποίηση ορίων που δεν ξέρουμε τι συνέπειες θα έχουν σε βάθος χρόνου. Ως μόνη αποδεκτή λογική από επιστημονικής πλευράς προκρίνεται η αρχή της προφύλαξης (πρόληψης).

Ο προφανής λόγος της θέσπισης ορίων είναι η συνέχιση της μαζικής παραγωγής στη βιομηχανία τροφίμων. Ως μοναδικό αντίδοτο θεωρείται η φυσική γεωργία με τοπική και οικολογική παραγωγή. Δυστυχώς αυτό δεν συμφέρει τις μεγάλες εταιρείες, που επιδιώκουν να εκτοπίσουν την τοπική παραγωγή και να ελέγξουν την αγορά.